On line muziek: met vallen en opstaan

Het internet heeft de manier waarop muziek verspreid wordt danig overhoop gegooid. Muziek is niet langer synoniem met cd's of vinyl maar met bits en bytes. We kopen onze muziek niet langer, we nemen een abonnement. Hoe reageren de auteursrechtenverenigingen op deze razendsnelle evoluties ?

Muziekindustrie past distributiekanalen aan

Het Napster-avontuur heeft onuitwisbare sporen achtergelaten op de klassieke distributiekanalen voor muziek. Het lijkt er de laatste maanden op dat de muziekindustrie de boodschap van de gebruiker eindelijk begrepen heeft. Die wil eigenlijk maar één ding: op een simpele, goedkope en legale manier muziek beluisteren via het internet. De industrie stond voor de taak een systeem uit te bouwen dat enerzijds rekening houdt met de auteursrechten, anderzijds goedkoop is, en nog winstgevend is op de koop toe! De betalende abonnementen kunnen dit antwoord zijn. Muziek is immers niet langer 'hardware' (cd's of vinyl platen bijvoorbeeld) maar is 'software' geworden : bytes, relatief kleine MP3-bestanden. Die zijn ideaal voor abonnementen waarbij je, mits betaling, zoveel mag downloaden als je slikken kan. 

Nieuwe initiatieven

Platenmaatschappij Bertelsmann neemt het voortouw. In november 2000 sluit het een akkoord met Napster om de hele BMG-platencataloog aan te bieden via de ruildienst. Napster wordt volledig omgevormd naar een 100% legaal bedrijf met strenge filters die de auteursrechten moeten beschermen. Dit heeft uiteraard een prijs: Napster zal een abonnementsgeld aanrekenen vanaf deze zomer.

Begin dit jaar zijn nog verschillende nieuwe initiatieven gevolgd. Eerst en vooral maken de vijf grote platenbonzen bekend dat zij zullen samenwerken met portaalsites om hun muziek aan te bieden : 
* Bertelsmann (BMG), EMI en AOL/Time Warner vormen samen met RealNetworks (ontwerper van de Real Player) een nieuw bedrijf, MusicNet (http://www.musicnet.com). Dat zal vanaf deze zomer songs verpakken in een beveiligd audioformaat en leveren aan on line distributiekanalen - niet alleen kleine muzieksites en grote portaalsites zoals AOL (eigenaar van Warner Music) maar ook aan het dan legale Napster. 
* Sony en Universal richten Duet op, een concurrerende dienst die vanaf deze zomer de muziek van hun beide platenstallen via Yahoo zal aanbieden. Deze dienst wordt later omgedoopt in Pressplay (http://www.pressplay.com

Anderzijds kondigen twee grote portaalsites aan dat zij zelf met een betalende muziekdienst beginnen :
* Softwaregigant Microsoft zal op haar MSN.com portaalsite een muziekkanaal starten waar je in streaming formaat naar muziek kan luisteren die in bepaalde 'stemmingen' of 'moods' ingedeeld is. Later zou een betalende downloaddienst moeten volgen.
* MTVi (http://www.mtvi.com), internetbroertje van de populaire tv-zender, start met een alternatief muziekkanaal waar je muziek kan downloaden mits betaling. Prijzen : van 1,10 euro voor een single, tot 21 euro voor een album. 
 


Muziek is niet langer 'hardware', cd's of vinyl platen, maar 'software' geworden: bytes, relatief kleine MP3-bestanden.

 

On line pioniers opgepikt

Eens de eerste stap naar de digitale distributie van hun muziek genomen, lijkt het wel of het hek volledig van de dam is bij de mediamaatschappijen. Naast de bovengenoemde nieuwe initiatieven nemen zij enkele bedrijven over die grondleggers waren voor de digitale verspreiding van muziek. Zo kondigt Vivendi-Universal aan dat het MP3.com (http://www.mp3.com) zal overnemen, en Bertelsmann neemt MyPlay.com (http://www.myplay.com) over. Beide pioniers werken met een systeem van digitale kastjes waar je jouw muziek kan opslaan om dan van op eender welke computer te beluisteren. Waar je bij MyPlay je eigen cd's moet rippen en moet uploaden naar de servers van het bedrijf, volstaat het bij MyMP3.com dat je aantoont dat je een exemplaar van een bepaalde song legaal verworven hebt. MyMP3.com stopt dan een kopie van die song in je digitale kastje. 

Met de overname van MyPlay timmert Bertelsmann verder aan een strategie waarin ook de overname verleden jaar van CDNow past. Bertelsmann versmelt deze on line platenwinkel met haar muziekclub BMG Direct om samen BeMusic te vormen, waar de digitale kastjes van MyPlay nu in verwerkt zullen worden. De bedoeling is dat je digitale toegang hebt tot je muziekcollectie van op eender welke locatie, en dat je jouw collectie zou kunnen uitbouwen via abonnementen en on line aankopen. 

Een andere speler is on line boeken- en platenzaak Amazon.com (http://www.amazon.com), dat nu ook met digitale downloads begint. De lancering van de dienst kreeg in de media niet zoveel aandacht, maar is wel erg belangrijk. De grootste internetwinkel ter wereld heeft immers 30 miljoen klanten! Amazon is het terrein nog aan het verkennen, en biedt momenteel de downloads gratis aan, vaak als een extraatje bij de aankoop bij een bepaalde CD. En daar heeft Amazon een voetje voor: als on line winkel kan het perfect downloads met de fysieke levering van cd's combineren, iets wat de platenmaatschappijen niet kunnen. 

Kans op slagen ?

Hebben deze initiatieven echter kans op slagen ? Zullen zij ons kunnen overtuigen om vaarwel te zeggen aan alle ruildiensten die er na Napster bijgekomen zijn en waar je al dan niet legaal aan je muziek kan raken ? Want al die nieuwe initiatieven vragen dat wij in onze portemonnee schieten terwijl bij de ruildiensten alle muziek gratis te rapen viel. Wil de muziekindustrie dat wij toehappen dan moeten de legale diensten minstens even goed zijn als de illegale. En dat wordt in de nieuwe initiatieven niet overal waargemaakt.
 
 

Wil de muziekindustrie dat wij toehappen, dan moeten de legale diensten minstens even goed zijn als de illegale

Verdeeldheid zorgt voor verwarring

Wanneer je op zoek bent naar een bepaalde song dan ken je meestal of de titel of de naam van de artiest. Bij welke platenmaatschappij de song uitgegeven wordt zal jou worst wezen. Dus is het geen goede zaak dat de platenbonzen aparte akkoorden afgesloten hebben met portaalsites. Voor songs van BMG, Warner Music en EMI moet je bij MusicNet zijn en voor songs van Sony en Universal bij Duet. Daar heb je als muziekfan geen boodschap aan. Waarnemers geven de initiatieven van de platenmaatschappijen dan ook niet veel kans, dat van MTVi daarentegen wel. MTV staat immers symbool voor muziek, terwijl voor het grote publiek Universal en EMI geen muziekmerken zijn. Het zit er dus in dat, wanneer je op zoek gaat naar muziek, je die eerder bij MTV of Amazon zal gaan zoeken dan bij Duet of MusicNet. 

De virtuele kastjes en sommige vormen van abonnementen vereisen trouwens een mentaliteitsverandering. Je koopt iets dat je niet in handen krijgt - je krijgt geen CD, je koopt enkel het recht om naar bepaalde muziek te mogen luisteren waar en wanneer het jou uitkomt. En dat is een ander aspect van de digitale revolutie in de muziekwereld: de nadruk gaat van het 'bezitten' van muziek naar het beluisteren ervan.
 


De virtuele kastjes laten ons afstappen van het 'bezitten' van muziek en legt de klemtoon op het beluisteren ervan

 

Maar hoe zit het met de auteursrechten?

In alle nieuwe producten en initiatieven waarover je zojuist las heet het dat de auteursrechten beschermd zijn, maar wie is die beschermer en hoe zorgt hij ervoor dat de centjes in het juiste bakje terecht komen?

In de hele discussie rond auteursrechten heeft het RIAA (Recording Industry Association of America) het voortouw genomen. Maar deze organisatie vertegenwoordigt slechts de (grote) platenmaatschappijen. De onafhankelijke labels, de artiesten zelf en de uitgeversmaatschappijen worden al te vaak vergeten. En wat heeft deze organisatie van Amerikaanse leest te maken met onze Belgische artiesten? 

Het internet kent geen grenzen, en wat een Belgische website aanbiedt kan overal ter wereld bekeken en beluisterd worden. Dat geldt ook voor radiostations die via het internet uitzenden. Voorheen had radio een beperkt bereik, maar dankzij het internet kan je hier in België net zo goed luisteren naar een radio uit Texas, als ze in Zuid-Afrika kunnen luisteren naar een on line radio uit Vlaanderen. Hoe kan een auteursrechtenvereniging van een bepaald land in het oog houden wat overal elders ter wereld gebeurt?

Het antwoord ligt in de samenwerkingsovereenkomsten. In september verleden jaar zijn vijf auteursrechtenorganisaties bijeengekomen op het CISAC wereldcongres (International Confederation of Societies of Authors and Composers). Het Amerikaanse BMI, het Nederlandse Buma, het Duitse Gema, het Britse PRS en het Franse Sacem hebben toen een eerste aanzet genomen tot internationale samenwerking. Zij hebben afgesproken dat elke organisatie een licentie voor het gebruik op wereldschaal kan verlenen voor de digitale muziek vervaardigd in het land dat zij vertegenwoordigen.

Wat ons eigen landje aangaat heeft SABAM zich opgeworpen als verdediger van de rechten van de Belgische auteurs, componisten en uitgevers. Een duidelijke wetgeving hieromtrent ontbreekt echter. Het is gewoon zo dat, wil je een auteursrechtelijk beschermd werk aanbieden via het internet, je hiervoor de toestemming nodig hebt van de rechthebbende(n) van het werk. Dit geldt voor zowel muziekwerken als schilderijen, foto's, literaire teksten, filmfragmenten enz. Die toelating kan verkregen worden via beheersvennootschappen zoals SABAM. Andere beheersvennootschappen zoals Uradex, MicroCam en Simim vertegenwoordigen de uitvoerende kunstenaars (muzikanten, acteurs).

Uiteraard hangt aan die toestemming een geldelijke vergoeding vast, waarvan de hoogte door SABAM betaald wordt. Een klare wetgeving hierover ontbreekt echter. Kortom: ook op het gebied van beloning van de houders van copyright is nog heel wat werk aan de winkel, en is er nood aan heldere afspraken, zowel nationaal als internationaal. 

Conclusie

Bij deze beschouwingen werd voorbij gegaan aan de vraag of het al dan niet wettelijk is om muziek te kopiëren zonder commerciële doeleinden. Dat is een discussie die op een ander vlak gevoerd moet worden.

Dit artikel nam de nieuwe initiatieven van de muziekindustrie onder de loep - en moest vaststellen dat die heel wat aan duidelijkheid te wensen overlaten. Het distributiesysteem (per platenmaatschappij in plaats van per genre) zit fout. De tarieven zijn nog helemaal niet vastgesteld. Er bestaat zelfs nog altijd betwisting over de formaten die gebruikt zullen worden. En over de inning en verdeelsleutel van licentierechten voor auteursrechtelijk beschermde werken is er bij lange nog geen consensus.

Maar ondanks alles is het duidelijk: de muziekindustrie, en allen die daarbij betrokken zijn, hebben eindelijk begrepen dat de klassieke muziekmodellen niet langer opgaan en zoeken - met vallen en opstaan - naar alternatieven. 

Skyweb Magazine, september 2001 
 

naar startpagina
 volledige lijst artikels
 andere evolutie artikels
 disclaimer